Portal wykorzystuje pliki cookies do przechowywania informacji na Twoim komputerze. Są one wykorzystywane w celu zapewnienia poprawnego działania serwisu. W każdej chwili możesz dokonać zmiany ustawień dot. przechowywania plików cookies w Twojej przeglądarce. Korzystając z serwisu wyrażasz zgodę na przechowywanie plików cookies na Twoim komputerze.
x
Logo: BIP

Przemoc w rodzinie

PRZEMOC A KONFLIKT I AGRESJA
 
CZYM JEST KONFLIKT ?
 
Konflikty są stałym elementem życia zawodowego i osobistego. Wynikają z różnorodności ludzkich potrzeb i osobowości, zmienności otoczenia i wymagań środowiska, stresu i konieczności dużych zmian. Sytuacja konfliktu to taka sytuacja, w której występują różnice poglądów (stanowisk) na dany temat, sprawę, z towarzyszącymi im żywymi emocjami. Obie strony mają te same możliwości, a ich związek oparty jest na partnerstwie.
 
Różnice poglądów dotyczą spraw zasadniczych, za którymi ukryte są podstawowe potrzeby (interesy) ludzi:
 
  • potrzeba bezpieczeństwa
  • dominacji
  • sukcesu i uznania
  • przynależności i sprawiedliwości zachowania dobrego zdania na swój temat
 
Konflikt interpersonalny występuje wtedy, gdy działania jednej osoby uniemożliwiają lub utrudniają działania drugiej osobie. 
 
Konflikty mogą dotyczyć:
  • celów
  • dróg do osiągnięcia celów
  • potrzeb
  • oczekiwań.
Konflikt sam w sobie nie jest niczym złym Złe i przynoszące wiele strat mogą być  rozwiązania. Ważna jest umiejętność konstruktywnego podejścia do konfliktu i rozwiązania go z korzyścią dla obu stron.
 
Konstruktywne rozwiązywanie konfliktów. Etapy rozwiązywania konfliktów (zobacz tutaj)
 
PRZEMOC A AGRESJA  
 
To, co odróżnia przemoc od agresji, to przewaga sił jednej ze stron. W przemocy jest ona zawsze po stronie sprawcy, w przypadku agresji - zrównoważona.
 
Zachowanie agresywne może:
  • zawierać intencje: „zaraz ci dołożę", „popamiętasz", „myślisz, że jesteś taki mocny - przekonasz się, że nie...", „nauczę cię rozumu", „zapamiętaj człowieku",
  • naruszać prawa i dobra jednostki poprzez: bicie, popychanie, obrażanie, gryzienie, kopanie, wyzywanie, krzyczenie, wyzwiska, itp.,
  • powodować ból, cierpienie oraz szkody, co jest oczywiste, bo agresja ma swoją siłę, dynamikę i „ładunek emocjonalny". I jest nakierowana na obiekt, który ma „oberwać".
Siły obu stron są jednak wyrównane. Każdy ma szanse wygrać (przykłady ze strony „Niebieskiej Linii”):
 
Przykład agresji: Dwie koleżanki pokłóciły się bardzo i jedna uderzyła drugą w twarz. Ta, nie pozostała dłużna i natychmiast uderzenie oddała. Obie popłakały się i miały czerwone ślady na twarzy. Oskarżały się wzajemnie o wywołanie kłótni. Krzyczały na siebie i wymawiały obraźliwe słowa.
 
Przykład przemocy: Mężczyzna zdenerwował się na swoją żonę. Krzyczał na nią, a ona płakała i prosiła, aby się uspokoił. Jeszcze bardziej go to rozzłościło. Potrząsał nią, popychał i w końcu uderzył. Żona miała podbite oko, siniaki na całym ciele i mocno spuchniętą rękę - okazało się, że jest złamana. Mąż był zdziwiony, że jest taka „krucha" - przecież ją tylko „dotknął".
 
Rozróżnienie przemocy od agresji jest ważne, bo od tego, z którym ze zjawisk mamy do czynienia, będzie zależało ewentualne dalsze działanie osób pracujących w ramach przeciwdziałania przemocy w rodzinie.
 
Jeśli, bowiem, ktoś stosuje wobec kogoś przemoc, to siły ofiary są mniejsze, niż sprawcy. Stąd konieczność dobrania takich działań obronnych, które będą chroniły bezpieczeństwo i zdrowie ofiary. W większości przypadków wymaga to interwencji z zewnątrz. Bardzo często, w sytuacji przemocy ucieczka jest jedną z najrozsądniejszych strategii obronnych. Warto jednak, pamiętać, by po znalezieniu bezpiecznego miejsca, podjąć działania zmierzające do zatrzymania przemocy w przyszłości.
 
Gdy siły obu stron są równe i dochodzi do zachowań agresywnych, możemy mówić o sytuacji konfliktowej. Każda z zaangażowanych osób ma szansę na wygranie i realizację swoich interesów. Może przeanalizować sytuację, wybrać strategię i podjąć korzystne dla siebie działania. Ofiara przemocy takiej możliwości wyboru nie ma - jeśli podejmie walkę, zawsze przegra.
 
DEFINICJA PRZEMOCY W RODZINIE
 
Przemoc domowa to każde działanie jednego z członków rodziny lub zaniedbania, które zagrażają życiu, cielesnej i psychicznej integralności lub wolności innego członka tej samej rodziny bądź poważnie szkodzą rozwojowi jego (jej) osobowości.
 
Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie (Dz. U. z 2005 r. Nr 180, poz. 1493 z późn. zm.) w art. 2 pkt 2 stanowi, że przemoc w rodzinie należy rozumieć, jako „jednorazowe albo powtarzające się umyślne działanie lub zaniechanie naruszające prawa lub dobra osobiste osób pozostających w rodzinie,w szczególności narażające te osoby na niebezpieczeństwo utraty życia, zdrowia, naruszające ich godność, nietykalność cielesną, wolność, w tym seksualną, powodujące szkody na ich zdrowiu fizycznym lub psychicznym, a także wywołujące cierpienia i krzywdy moralne u osób dotkniętych przemocą”.
 
Wszystkie definicje podkreślają takie elementy przemocy w rodzinie, jak:
  • przewaga sił ze strony agresora,
  • wyrządzenie komuś krzywdy, narzucenie mu władzy, dokonanie bezprawnych czynów, godzenie w czyjąś osobistą wolność, naruszenie praw i dóbr osobistych,
  • wywołanie cierpienia i szkody,
  • działanie skierowane przeciwko jakiemuś członkowi rodziny,
  • wykraczanie poza społeczne normy, zasady relacji międzyludzkich.
 
RODZAJE PRZEMOCY W RODZINIE
 
W pojęciu „przemoc domowa” mieszczą się takie sytuacje jak: „przemoc pomiędzy małżonkami, przemoc dorosłych wobec własnych dzieci i wobec pozostających pod ich opieką krewnych w podeszłym wieku, a także przemoc dzieci wobec rodziców”.
 
Przemoc fizyczna to naruszenie nietykalności fizycznej, polega na intencjonalnym, czyli świadomym i celowym zachowaniu powodującym uszkodzenie ciała lub prowadzącym do takiego ryzyka. Do zachowań takich zalicza się: popychanie, szarpanie, obezwładnianie, ciągnięcie, szturchanie, klepanie, klapsy, ciągnięcie za uszy, włosy, szczypanie, kopanie, bicie ręką, pięścią, uderzenie w twarz – tzw. „policzek”, przypalanie papierosem, duszenie, topienie, krępowanie ruchów, nie udzielenie niezbędnej pomocy itp.
 
Przemoc psychiczna to naruszenie godności osobistej, zawiera przymus i groźby. Do zachowań takich zalicza się: obrażanie, wyzywanie, osądzanie, ocenianie, krytykowanie, straszenie, szantażowanie, grożenie, nieliczenie się z uczuciami, krzyczenie, oskarżanie, obwinianie, oczernianie, krzywdzenie zwierząt, czytanie osobistej korespondencji, ujawnianie tajemnic, sekretów, wyśmiewanie, lekceważenie, wyśmiewanie opinii, poglądów, przekonań, wyznania, pochodzenia, narzucanie swojego zdania, poglądów, stałe ocenianie, krytyka, wmawianie choroby psychicznej, izolowanie, kontrolowanie, ograniczanie kontaktów z innymi ludźmi, wymuszanie posłuszeństwa i podporządkowania, ograniczanie snu, pożywienia i schronienia, wyzywanie, używanie wulgarnych epitetów, poniżanie, upokarzanie, zawstydzanie, stosowanie gróźb, szantażowanie, itp. Do skutków tej formy przemocy należy zniszczenie poczucia mocy sprawczej ofiary, jej poczucia własnej wartości i godności, uniemożliwienie podjęcia jakichkolwiek działań niezgodnych z zasadą posłuszeństwa, osłabienie psychicznych i fizycznych zdolności stawiania oporu oraz wyrobienie przekonania o daremności jego stawiania, odizolowanie od zewnętrznych źródeł wsparcia, całkowite uzależnienie ofiary od prześladowcy, stały strach i utrata nadziei, choroby psychosomatyczne, ciągły stres, zaburzenia snu, itp. Przemoc psychiczna jest najczęstszą formą przemocy i jest trudna do udowodnienia. Przemoc ta może występować sama, bez przemocy fizycznej, ale zawsze jej towarzyszy; może też występować na wielu płaszczyznach.
 
Przemoc seksualna to naruszenie intymności, polegające na „zmuszaniu osoby do aktywności seksualnej wbrew jej woli, kontynuowaniu aktywności seksualnej, gdy osoba nie jest w pełni świadoma, bez pytania jej o zgodę lub gdy na skutek zaistniałych warunków obawia się odmówić”. Przymus polega na bezpośrednim użyciu siły lub emocjonalnym szantażu, np.: wymuszaniu pożycia, obmacywaniu, gwałcie, zmuszaniu do niechcianych praktyk seksualnych, nieliczeniu się z życzeniami partnerki/partnera, komentowaniu szczegółów anatomicznych, ocenianiu sprawności seksualnej i wyglądu, zmuszaniu do seksu z osobami trzecimi, sadyzmie w pożyciu, wyśmiewaniu wyglądu, ciała i krytyce zachowań seksualnych, itp. Skutkami przemocy seksualnej są obrażenia fizyczne, ból i cierpienie, obniżona samoocena i poczucie własnej wartości, utrata poczucia atrakcyjności i godności, zaburzenia seksualne, oziębłość, zamknięcie się (lęk, strach, unikanie seksu), uogólniona niechęć i obawa do przedstawicieli płci sprawcy przemocy, itp.
 
Przemoc ekonomiczna to z kolei naruszenie własności, co wiąże się z celowym niszczeniem czyjejś własności, pozbawianiem środków lub stwarzaniem warunków, w których nie są zaspokajane niezbędne dla przeżycia potrzeby. Do zachowań takich zalicza się: niszczenie rzeczy, włamanie do zamkniętego osobistego pomieszczenia, kradzież, używanie rzeczy bez pozwolenia, zabieranie pieniędzy, przeglądanie dokumentów, korespondencji, dysponowanie czyjąś własnością, zaciąganie pożyczek „na wspólne konto”, sprzedawanie osobistych lub wspólnych rzeczy bez uzgodnienia, zmuszanie do spłacania długów, nie łożenie na utrzymanie, uniemożliwianie podjęcia pracy zarobkowej, niezaspokajanie podstawowych, materialnych potrzeb rodziny, szantażowanie, uniemożliwianie korzystania z pomieszczeń niezbędnych do zaspakajania potrzeb (kuchnia, łazienka) itp. Do skutków przemocy ekonomicznej można zaliczyć całkowitą zależność finansową od partnera, niezaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, bieda, zniszczenie poczucia własnej godności i wartości, znalezienie się bez środków do życia itp.
 
Przemoc przez zaniedbanie to naruszenie obowiązku do opieki ze strony osób bliskich Oznacza nie dawanie środków na utrzymanie, pozbawianie jedzenia, ubrania, schronienia, brak pomocy w chorobie, nie udzielenie pomocy, uniemożliwianie dostępu do miejsc zaspokojenia podstawowych potrzeb: mieszkania, kuchni, łazienki, łóżka, itp
 
Kwestionariusz diagnostyczny (zobacz tutaj)
 
ŹRÓDŁA DYSPROPORCJI SIŁ:
• wiek (relacja dziecko – dorosły, staruszek - dorosły);
• płeć (mężczyzna – kobieta);
• stan zdrowia;
 • różne zależności, np. kto dysponuje budżetem domowym.
 
CYKLE PRZEMOCY
 
Przemoc ma charakter cykliczny. Cykle te wyjaśniają, jak ososby wchodziły w role ofiary ( wiktymizowanie), jak powstawał u nich syndrom wyuczonej bezradności, dlaczego nie usiłowały uciec od tych sytuacji i związku.
 
Przykładowy cykl przemocy, gdzie kobieta jest jej ofiarą:
 
1. Faza narastania napięcia - partner jest ciągle podirytowany, każdy drobiazg wywołuje u niego złość, często robi awanturę, prowokuje kłótnię, staje się coraz bardziej niebezpieczny. Sprawia wrażenie, jakby nie panował nad swoim gniewem. Jest jednak świadomy tego, jak się zachowuje, ma zdolność oceny swojego zachowania.
 
Kobieta stara się opanować sytuację poprzez uspokajanie go, spełnia wszystkie jego zachcianki i bardzo często przeprasza sprawcę. Niektóre kobiety mają w tej fazie różne dolegliwości fizyczne np. bóle żołądka, głowy, cierpią na bezsenność, inne wpadają w apatię, tracą energie do życia, są pobudliwe nerwowo. Bywa, że kobieta wywołuje w końcu awanturę, aby „mieć to już za sobą”.  W tym okresie kobiety są skłonne do przyjmowania odpowiedzialności za agresywne zachowania męża, bez względu na stan faktyczny i realna sytuacje, ponieważ z desperacją starały się zapobiec dalszemu ranieniu, jakiemu ulegały ze strony mężów. Stosują mechanizmy obronne:
  • zaprzeczanie - zaprzeczają same sobie, że przeżywają złość w związku ze zranieniem psychicznym lub fizycznym przez męża;
  • racjonalizowanie - przerzucanie na siebie odpowiedzialności za winy męża -  np. rzucony na podłogę talerz z obiadem „ zrobiłam niesmaczny posiłek”;
  • minimalizowanie - umniejszanie problemu - np. „ przecież mógł rzucić talerzem we mnie, a tego nie zrobił, powinnam być wdzięczna”;
  • przerzucanie odpowiedzialności na czynniki zewnętrzne -  tłumaczenie zachowania męża specjalnymi okolicznościami - np. trudności w pracy, za głośno włączony telewizor, brak posłuszeństwa dzieci, za dużo wypił, nie wiedział, co robi itp.
 
Faza narastającego napięcia może trwać do kilkudziesięciu lat!
„Jedna z kobiet opowiadała, że pierwsza faza cyklu przemocy trwała w jej małżeństwie do chwili, kiedy dzieci opuściły dom. Wówczas pojawiły się wyraźne objawy fazy drugiej.”
- za przemoc jest odpowiedzialny sprawca - konieczność odciążenia z odpowiedzialności, obarczenie ofiary z poczucia winy!
 
  • nie, co ofiara może zrobić, żeby mąż nie był zdenerwowany, lecz co może zrobić dla siebie!
  • Zrobienie tego, czego żąda sprawca, nie gwarantuje poprawy!
2. Faza gwałtownej przemocy -  jest to moment końcowy pierwszej fazy budowania napięcia, partner staje się gwałtowny, wpada w szał i wyładowuje się. Atak wywołuje zazwyczaj jakiś drobiazg, a skutki użytej przemocy są różne - od podbitego oka do śmierci. Mężczyzna w pełni akceptuje fakt, że jego wybuchy wściekłości są pozbawione kontroli. Nadal ma zdolność powstrzymania się i świadomość swojego zachowania, ale go nie kontroluje.  Jego napędem jest chęć dania nauczki żonie a nie zadanie jej ran. Kiedy czuje, że zona otrzymała odpowiednią lekcję, potrafi dokonać wyboru, czy przestać ją bić, czy dalej się nad nią znęcać. Tylko sam mężczyzna może zakończyć drugą fazę cyklu przemocy.
 
To czas, kiedy kobieta jest już mocno/często bita. Kiedy ostry atak agresji zakończy się, towarzyszy temu zwykle szok, zaprzeczenie i niemożność uwierzenia, że coś takiego realnie mogło się im zdarzyć. Zarówno sprawca jak i ofiara, starają się następnie znaleźć sposób racjonalizacji tego, co się stało. Przy agresji fizycznej, kobiety najczęściej starają się minimalizować jego skutki   i odniesione obrażenia. U kobiet zauważa się „syndrom opóźnionej akcji” - poszukiwanie pomocy lekarskiej, prawnej, psychologicznej - po kilku dniach. Bite kobiety czują, że nikt nie może im pomóc ani ochronić je przed przemocą ze strony męża, że ich mąż jest poza prawem.
 
3. Faza miodowego miesiąca - kiedy sprawca rozładował swoją złość i wie, że posunął się za daleko nagle staje się inną osobą. Żałuje za to co zrobił, okazuje miłość, zainteresowanie, przynosi kwiaty, zachowuje się tak, jakby przemoc nie miała w ogóle miejsca. Zwykle włącza inne osoby do „walki o kobietę”, jej matkę, ojca, siostry itd. Mężczyzna przekazuje komunikat, że sam potrzebuje pomocy, a jeśli żona nie pozostanie i nie odejdzie, wówczas on będzie z takiej pomocy korzystał. Bita kobieta chce wierzyć w to, że nie będzie już więcej maltretowana. Zachowanie męża sugeruje zmianę, jest pełne skruchy i uprzejmości. Obydwoje wzajemnie wzmacniają się w przekonaniu, że razem potrafią przenosić góry i dać radę całemu światu. Kobieta, odwołując się do uczuć, jakie doznaje w fazie trzeciej, nadal wierzy, że go kocha. Jednak faza miodowego miesiąca mija i znowu rozpoczyna się faza narastania napięcie. Przemoc w następnym cyklu jest zazwyczaj gwałtowniejsza.
 
Zmiana zachowania kobiet może zaskakiwać pomagacza, rodzinę - w ciągu kilku dni potrafią przejść z poczucia głębokiej samotności, złości, nasilonego lęku i poczucia psychicznego zranienia do stanu pełnej szczęśliwości, zaufania, miłości.
Trzecia faza to najtrudniejszy okres do decyzji ofiary o zakończeniu związku.
 
 
Cykle przemocy (zobacz tutaj)
 
MITY I STEREOTYPY  - czyli błędne przekonania na temat przemocy.
 
Mity i stereotypy są czynnikami zniewalającymi funkcjonującymi w obszarze społecznym ofiary. To cała kafeteria przekonań, jak powinna myśleć, zachowywać się, wyglądać ofiara. Bita kobieta jest zwykle przedstawiana przez wiele osób jako mała, wątła, wynędzniała, strapiona osoba, która czasami może nawet być ładna. Jest przyzwyczajona do życia w przemocy, a wśród cech psychicznych wysuwa się lękliwość i pasywność. Z punktu widzenia problemu przemocy za najgroźniejsze uważa się stereotypy: 
  1. usprawiedliwiające przemoc np. „ jak chłop baby nie bije to jej wątroba  gnije”, „jak się ciebie nie będą bać, to się z ciebie będą śmiać”, „ tyłek nie  szklanka.....”, „ mnie też bili i wyrosłem na porządnego człowieka”;
  2. przenoszące odpowiedzialność za przemoc na ofiary np. „widziały gały co  brały”, „sama sobie winna ”, „ kobieta odpowiada za ognisko domowe ”;
  3. przekonania izolujące ofiary   np. „nie mów nikomu co się dzieje w domu”.
Należy zauważyć, że te mity funkcjonują również  w myśleniu ofiary, która zgłosi się, bądź będzie wymagała pomocy. Obalanie tych stereotypów jest jednym z zadań w pracy z ofiarą oraz sprawcą.
 
Mity i stereotypy  (zobacz tutaj)
 
Dlaczego klaps to przemoc? (zobacz tutaj)
 
  • Baner: Pełnomocnik
  • Baner: Urzad Miasta
  • Baner: Poradnia Psychologiczno Pedagogiczna
  • Baner: Lubuska Niebieska Tarcza
  • Baner: LOPiT
  • Baner: ROPS
  • Baner: Baza ofert pracy
  • Baner: Lubuskie
  • Baner: Wojewoda
  • Baner: DPS Kombatant
  • Baner: DPS
  • Baner: WOTUW
Znajdujesz się na stronie: Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Zielonej Górze
Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Zielonej Górze
 
Baner: Testowy baner górny